Intercommunale Leiedal

Op zoek naar de Eikelmuis

Datum

 

Het gaat momenteel - om het zacht te zeggen - niet zo goed met de Eikelmuis (Eliomys quercinus), of in de volksmond ‘fruitratje', ‘fruitdiefje' of ‘tuinslaapmuis'.  Uit heel wat Europese regio's komen alarmerende berichten over een dramatische achteruitgang. Terwijl ze vroeger wijd verspreid voorkwam in de zuidelijke helft van Vlaanderen, raakte haar verspreiding de laatste jaren meer en meer beperkt tot een klein aantal clusters. Samen met de zoogdierenwerkgroepen van Natuurpunt streeft de Provincie West-Vlaanderen naar bescherming van de soort. In verschillende regio's zijn reeds heel wat vrijwilligers bezig met het ophangen en regelmatig controleren van nestkasten, een methode die het meest aangewezen bleek om op grote schaal de huidige toestand van de eikelmuis op te volgen en die tezelfdertijd ook voor extra nestgelegenheid zorgt. Op basis van nestkastinventarisaties kunnen verdere beschermingsmaatregelen uitgewerkt worden en krijgen beheerders van natuur- en landbouwgebieden aanbevelingen om het behoud van de soort te stimuleren. Kleine ingrepen zoals het verhogen van het voedselaanbod door aanplant van vruchtdragende bomen en struiken zijn al een stap in de goede richting. Voor wat betreft de aanplant van boomgaarden en andere vruchtdragende soorten wil de Provincie West-Vlaanderen samen met de Stad Kortrijk en de stad Moeskroen prioritair inzetten op de as Kortrijk-Moeskroen. De bermen langs de spoorlijn vormen een ideale grensoverschrijdende levensader voor de eikelmuis, maar ook voor tal van andere planten en dieren.

De Eikelmuis is met haar zwarte Zorro-masker en lange pluimstaart een opvallende verschijning. Ondanks de verhoogde aandacht voor deze mooie slaapmuis, wordt ze jaar na jaar steeds minder vaak waargenomen. Net als bij zovele soorten ligt de oorzaak onder andere in de achteruitgang van de kwaliteit van haar leefgebied en het verdwijnen van verbindingen tussen de weinige resterende leefgebieden.

De verhoogde aandacht voor de soort door de start van het Eikelmuisproject in 2006 en Waarnemingen.be in 2008 stimuleerde meer mensen om op zoek te gaan naar deze kleine Zorro. Dat leidde echter niet tot een groter aantal recente waarnemingen, wat al een eerste aanwijzing was voor een sterke achteruitgang van de soort. Ook uit interviews die werden afgenomen tijdens het Eikelmuisproject bleek duidelijk een dalende trend en inkrimping van het verspreidingsgebied.

Nog meer dan voor grotere zoogdieren zoals Otter, Lynx en Edelhert zijn goede verbindingen tussen de leefgebieden van levensbelang voor de Eikelmuis, aangezien ze moeilijker grote barrières kan overbruggen. Zonder verbindingen raken de resterende, op dit ogenblik vaak zeer kleine eikelmuispopulaties geïsoleerd en kunnen ze uitsterven met zo goed als geen kans op herkolonisatie of ten onder gaan aan inteelt. Een netwerk van houtige (spoor)wegbermen met besdragende struiken in combinatie met natuurgebieden en hoogstamboomgaarden zorgt ervoor dat de Eikelmuis op een aantal plaatsen nog kan overleven.


Sinds de start van het Eikelmuisproject in 2006 probeert de Zoogdierenwerkgroep niet alleen de verspreiding van deze soort nauwkeurig op te volgen. Ze stimuleert ook lokale overheden en beheerders om de soort mee te beschermen. Zo werden er de voorbije jaren op verschillende plaatsen houtkanten en hoogstamfruitbomen aangeplant door Natuurpunt, andere natuurverenigingen, regionale landschappen, gemeenten en provincies (bv. in het Heibos in Kortenaken, Dijleland, kleiputten in Ploegsteert, vallei van de Zwalmbeek in de Vlaamse Ardennen, ...). Er werden in het kader van het grensoverschrijdende BIPS-project zelfs enkele echte ‘Eikelmuistuinen' ingericht (Aalbeke, Moeskroen, Armentières) en een paar brochures ontwikkeld met informatie over de Eikelmuis, het controleren van nestkasten en het inrichten van een eikelmuisvriendelijke tuin. Al deze inspanningen zorgen ervoor dat de Eikelmuis het hier en daar lokaal terug een beetje beter doet. Af en toe worden zelfs nog onbekende populaties ontdekt, zoals recent in Wevelgem of het militair domein Raversijde in Oostende. Spijtig genoeg zijn de meldingen van verdwenen populaties een veelvoud hiervan... Vele waarnemingen betreffen daarenboven dode eikelmuizen die meegebracht werden door de kat. De invloed van onze grote huiskattenpopulatie mag dus ook niet onderschat worden en is een aandachtspunt voor de toekomst van de Eikelmuis.

Meer informatie en tips om de Eikelmuis te helpen vind je op http://www.eikelmuis.be/

Over BiPS: www.bipsweb.eu